Joachim Eijlander

Foto: Anton Poptie
Foto: Anton Poptie

P R O G R A M M A

 

J.S. Bach (1685-1750)

Suite nr. 2 in d klein, BWV 1008

prelude

allemande

courante

sarabande

menuet

gigue

 

J. dall’Abaco (1710-1805)

Caprices 5 en 11

 

A. Piatti (1822-1901)

Caprice 7

 

J.S. Bach

Suite nr. 5 in c klein, BWV 1011

prelude

allemande

courante

sarabande

gavotte

gigue


TOELICHTING

Bach schreef zijn cellosuites in Köthen, een dorpje vlakbij Leipzig. De omgeving met heuvels en sfeervolle wijngebieden doet een beetje Toscaans aan. Eeuwen geleden is daar door Franse monniken de wijnteelt begonnen en er zijn nog prachtige Franse kloosters te zien. Vond Bach hier zijn inspiratie? In de cellosuites horen we de Franse stijl met markante ritmes en duidelijke adempauzes en de Italiaanse stijl met haar sprankelende virtuoze lichtvoetigheid.

 

De suites die ik vandaag speel zijn de meest dramatische en contrastrijke van de zes. In de 2e suite krijgt het drama zoekend gestalte. In de prelude klinkt een steeds intenser wordend spel van toenadering en afzondering. Daarna komen de dansdelen die sterker dan in de andere suites met elkaar contrasteren. De allemande doet Frans aan met duidelijke zinsopbouw en markante ritmes. De courante is juist weer verrassend Italiaans, met zijn continue, virtuoze en schichtige snelle noten, gevolgd door een broeierige sarabande en een contrastrijk menuet, waarna een wervelend trotse gigue de suite in stijl afsluit.

 

Hoe anders gaat het bij de 5e suite, de koning van alle suites! Om die goed te kunnen spelen moet de hoogste snaar een toon lager gestemd worden, waardoor de laagste snaren extra worden versterkt en er een diep resonerende celloklank ontstaat. De harmonieën die Bach met deze stemming tot stand brengt zijn soms ronduit beangstigend, ook driehonderd jaar na dato! Alleen al dat eerste moment van de suite... de laagste snaar als inzet, een samengebalde energie, waarna een extreem spannend vierstemmig akkoord klinkt. We bevinden ons nu midden in een Franse ouverture van de meest dramatische soort, gevolgd door een vierstemmige fuga en dat alles op één cello! Hoe groot de triomf in de prelude is, des te groter is de eenzaamheid en het mysterie in de sarabande, het deel met de minste noten waarover het vaakst is geschreven door muziekliefhebbers en musicologen. Een beschouwende gigue verinnerlijkt en voltooit de opgeroepen spanning van de eerste noten waarmee de suite begon.

 

De caprices die ik voor vanmiddag heb uitgekozen als intermezzo zijn ook al hoogtepunten in de composities van Joseph dall’Abaco en Alfredo Piatti. De 11e caprice van dall’Abaco is virtuoos en muzikaal een bijzonder meesterwerk. De 7e van Piatti met zijn majestueuze karakter is een monument voor de cello, die stralend klinkt tot in de hoogste registers.

 

Joachim Eijlander

Joachim Eijlander, geboren 1975, kreeg zijn eerste lessen van Jan Hollinger in zijn geboorteplaats Rotterdam. Hij vervolgde zijn studie in Utrecht, Amsterdam en Berlijn. Hij speelde samen met gerenommeerde musici als Inon Barnatan, Karl Leister en Zuill Bailey. Joachim is oprichter van het Rubens Quartet, waarmee hij veelvuldig optrad in Europa, de VS en Israël. Als docent en kamermuziekcoach is hij verbonden aan verschillende nationale en internationale festivals. Maar een solocarrière was Joachims grootste droom en die heeft hij nu kunnen verwezenlijken door de zes suites van Bach op een dubbel-cd uit te brengen.

 

Sinds het begin van de twintigste eeuw zijn Bachs cellosuites - die na zijn dood min of meer in vergetelheid waren geraakt - mateloos populair. Het aantal opnames ervan moet inmiddels tegen de honderd lopen. Alle grote cellisten (Casals, Rostropovitsj, Anner Bijlsma, Pieter Wispelwey, Yo-Yo Ma) voerden ze uit en namen ze, soms meerdere malen, op. Er is alom bewondering en ontzag voor de complexe en diepzinnige werken, die in de ogen van velen mythische proporties hebben. Toch ontdekte Joachim Eijlander ook vrijheid, speelsheid en improvisatie in de cellosuites: ‘Mijn streven is er naar om muziek die ik speel altijd zo natuurlijk mogelijk te laten klinken. Zónder natuurlijk de techniek, de diepte, de emoties en de genialiteit van de muziek uit het oog te verliezen.’ Dat hem dat is gelukt, bewijzen de talloze mooie recensies die hij voor deze opnames ontving.

 

In september 2017 kwam zijn nieuwe solo-cd ‘Sequentia!’ uit met caprices van dall’Albaco en Piatti, met opnieuw schitterende recensies in binnen- en buitenland. In oktober volgde een tv optreden bij Vrije Geluiden met delen uit deze nieuwe cd.

 

Joachim bespeelt een unieke 300 jaar oude Italiaanse cello die al meer dan 100 jaar in Nederland wordt bespeeld. Dat een musicus een prachtig, passend oud instrument kon vinden en aankopen, komt zelden voor. Met behulp van een crowdfundingactie werd Joachim de trotse eigenaar. Kijk op zijn website www.joachimeijlander.com voor meer informatie.