Foto: Rudi Wells
Foto: Rudi Wells

 

ZATERDAG 18 NOVEMBER 2016

 

 

Barokensemble Fantasticus

 

"Fantasticus Germany"

  

PROGRAMMA

 

Stylus Fantasticus in Duitsland 

 

 

Heinrich Ignaz Franz von Biber  (1644-1704)

Rosenkranzsonata nr.1 

Die Verkündigung

 

Antonio Bertali (1605-1669)

Sonata a 2 in d

 

Giovanni Antonio Pandolfi Mealli (c.1630-c.1669)

Sonata “La Castella”

Augustinus Kertzinger (d.1678)

Sonatina in d

 

 

Dieterich Buxtehude (1637-1707)

Sonata a 2, BuxWV 272

 

P A U Z E

 

Dietrich Buxtehude

Sonata en Suite in Bes, BuxWV 273

 

Georg Muffat  (1653-1704)

Passacaglia in g voor klavecimbel

 

Phillip Heinrich Erlebach (1657-1714)

Sonata 3 in A

Prelude

Allemande

Courante

Sarabande

Chaconne

 

De nieuw uitgekomen CD van Barokensemble Fantasticus: "Bound to Nothing, The German Stylus Fantasticus"


TOELICHTING

Stylus Fantasticus. Zo werd een virtuoos kamermuziekgenre genoemd uit het begin van de 17e eeuw in Italië. De stijl, bij uitstek geschikt voor instrumentale muziek, verspreidde zich via Oostenrijk naar Engeland, Duitsland en Denemarken. Vaak gaat het om muziek met lange ostinato baslijnen, die van zeer vrije, geïmproviseerd aandoende solo’s worden voorzien. De bloemrijke melodieën vertonen vaak een grillige structuur en zijn zeer energiek, met veel snelle noten.

Deze stylus fantasticus paste goed in het improvisatoire, grillige karakter van de vroege barok, zoals wij kunnen horen in de sonates van Bertali en Mealli. De nadruk op de bas en de spanning met de sopraanstem behoort tot de hoofdkenmerken van de nieuwe stijl, die in Italië tot de barok leidde. De basstem werd als basis gebruikt voor akkoorden door een klavecimbel of een luit, en werd meestal extra versterkt door een laag instrument zoals de cello of viola da gamba. Samen werden ze als één instrument gezien: de basso continuo. Vandaar dat de solosonates voor viool en basso continuo (b.c.) die vandaag op het programma staan door drie personen worden gespeeld.

 

Vooral in de 17e eeuw bood deze structuur een vruchtbare bodem voor allerlei experimenten met het componeren van de melodie op de bas. Zo maakte Biber in zijn Mysterie- of Rosenkranzsonates uit 1675 gebruik van de zogenaamde scordatura: ongebruikelijke stemmingen van de vioolsnaren. De uit Bohemen afkomstige Biber werd bekend als een van de grootste vioolvirtuozen van zijn tijd en bracht het merendeel van zijn leven als Kapellmeister in Salzburg door. De Mysteriesonates zijn ingenieuze voorbeelden van programmatische muziek. 

 

Ook Buxtehude was een fervent beoefenaar van de fantastische stijl: zijn levendige en experimentele stijl kwam net als later bij Bach vooral tot uiting in zijn werken voor orgel. In Lübeck had Buxtehude verschillende taken bij de kerkdiensten en bij het voorbereiden en leiden van de wereldlijke concerten. Bij die concerten kwam heel wat compositorisch werk kijken, wat het grote aandeel van de wereldlijke muziek in zijn totaal oeuvre verklaart.

 

Bij Erlebach horen we een combinatie van Italiaanse en Franse stijlkenmerken met een Duitse voorliefde voor ongewone samenklank en grote contrapuntische rijkdom. Zijn sonates lijken meer op Franse suites: na een korte ouverture (langzaam-snel-langzaam) volgen de gebruikelijke dansen – Allemande, Courante, Sarabande en Gigue – behalve in de vanavond gespeelde 3e sonate, die met een Chaconne eindigt. Erlebach gebruikt de viola da gamba uitsluitend als tweede stem naast de viool, in tegenstelling tot Buxtehude, waar de gamba afwisselend in de lage en hoge registers voorkomt.

DE MUSICI

FANTASTICUS, bestaande uit Rie Kimura (barokviool), Robert Smith (viola da gamba) en Guillermo Brachetta (klavecimbel), staat voor intense expressie en voor een sterke affiniteit met gedurfde en extravagante muziek. De belangrijkste inspiratie voor het ensemble is de ‘stylus fantasticus’ van de late 17de eeuw. Dit was een vrije en teugelloze methode van componeren en een instrumentale bevrijding van de heerschappij van de vocale muziek. Avontuur en ontdekking waren de levenskracht van die tijd en zijn tevens de drijfveer van elke uitvoering en elk programma van Fantasticus. 

 

Rie Kimura won de Premio Bonporti Baroque Violin Competition in Italië, waar ze ook de publieksprijs ontving. Haar uitstekende vaardigheden als kamermuziekmusicus maken dat ze een graag geziene gast is. Naast Fantasticus speelt Rie regelmatig met ensembles als Amsterdam Baroque Orchestra, Bach Collegium Japan, Apollo Ensemble en De Nederlandse Bachvereniging.

 

Robert Smith won in 2012 de Eerste Prijs, Publieksprijs én Bijzondere Prijs van de Bach-Abel Viola da Gamba Competition in Köthen. In 2013 omschreef The Strad zijn spel als ‘intensely expressive, highly dramatic’. Zijn debuut solo cd, Tickle the Minikin, was BBC Instrumental Choice in september 2014. In augustus 2017 bracht hij een van de eerste opnames van de recent ontdekte Telemann Fantasias voor solo viola da gamba uit.

 

Guillermo Brachetta is geboren en getogen in Argentinië. Hij combineert zijn liefde voor koken, zijn hartstocht voor discussiëren met zijn passie om muziek te maken. Hij vestigde zich in 1995 in Nederland, studeerde af aan het Conservatorium van Amsterdam en heeft als solist en basso continuospeler samengewerkt met vele befaamde orkesten en ensembles. Guillermo’s unieke improvisatievaardigheden en zijn ‘supple gravitas’ op het klavecimbel komen echter pas goed tot hun recht als hij kamermuziek maakt.